Włos, mieszek włosowy

Włos (łac. pili) - nitkowaty, zrogowaciały, wyspecjalizowany twór naskórka, występujący wyłącznie u ssaków, na powierzchni ich skóry, zbudowany z twardej, spoistej keratyny. Włosy odznaczają się giętkością, sprężystością, higroskopijnością oraz zdolnością wchłaniania gazów. Włosy znajdują się na całej skórze, z wyjątkiem wewnętrznej strony dłoni, warg, podeszw i powierzchni zgięć stawów.

Dawniej włosy były przede wszystkim regulatorem temperatury, a obecnie mogą między innymi stanowić izolację przed oparzeniem słonecznym, dodatkowo osłaniają przed czynnikami mechanicznymi oraz chemicznymi. Włosy są również subtelnym narządem czuciowym. Natomiast do najważniejszych funkcji włosów należy zaliczyć ich rolę upiększającą, szczególnie u kobiet. Mają również pewne znaczenie dla innych dziedzin medycyny, np. medycyny sądowej czy fizjologii, a także innych nauk np. archeologii. Od najstarszych czasów włosy, ich długość, kolor, struktura, wzrost i wypadanie stanowiły element fascynacji, mitów, magii, folkloru i legend. Mają znaczenie kulturowe, psychologiczne a nawet polityczne.

We włosie wyróżnia się dwie części:

  1. korzeń włosa (radix pili), tj. część tkwiąca w skórze,
  2. łodygę włosa (corpus vel scapus pili), część wystająca ze skóry,

Korzeń włosa mieści się zagłębieniu naskórka otoczonym łącznotkankową torebką, zwanym mieszkiem włosowym (folliculus pili).

 

   Rys.1. Struktura mieszka włosowego - rysunek poglądowy

Mieszek włosowy (rys.1) zbudowany jest z:

  1. korzenia zanurzonego w skórze,
  2. łodygi/ trzonu wystającej ponad powierzchnię skóry,
  3. brodawki i macierzy, które stanowią najważniejszą część włosa,
  4. mięśnia podnoszącego włos, który odpowiedzialny jest za stroszenie włosów,
  5. gruczołu łojowego.

Przekrój poprzeczny włosa pokazuje, iż w samym jego centrum znajduje się warstwa rdzenna, która otoczona jest przez  warstwę korową – nadającą barwę i stanowiącą ok. 90% masy trzonu włosa. Powłoką zewnętrzną jest warstwa naskórka, składająca się z dachówkowato ułożonych komórek, dzięki czemu skutecznie chroni włos (rys.2). Ciekawostką może być fakt, że wiele włosów nie posiada rdzenia, który zastąpiony jest kanałem powietrznym.

Osłonka, będąca najbardziej zewnętrzną warstwą, zbudowana jest z płaskich, zachodzących na siebie komórek (łusek), sklejonych tłuszczowym spoiwem. W skład spoiwa wchodzą między innymi ceramidy i kwasy tłuszczowe. Łuski nie są połączone z włosem całą swoją powierzchnią i mogą od niego częściowo odstawać. Ich podstawową funkcją jest ochrona włosa przed czynnikami środowiskowymi oraz zapobieganie nadmiernej utracie wody. Stan osłonki włosa odpowiada za jego gładkość, tendencję do elektryzowania, łatwość w rozczesywaniu oraz połysk.

Rys.2. Budowa łodygi włosa - rysunek poglądowy

Włosy rosną w sposób cykliczny. Rytmiczny proces wzrostu włosów, zwany cyklem włosowym, składa się z trzech okresów:

  1. anagenu – wzrostu, trwa od 2 do 6 lat
  2. katagneu – okresu pośredniego (inwolucji dolnej części mieszka), trwa od 2 do 4 tygodni
  3. telogenu – okresu spoczynku, trwa od 2 do 4 miesięcy.

W fazie wzrostu włosa znajduje się zwykle około 85-90% wszystkich mieszków włosowych, w fazie katagenu jest około 1% mieszków włosowych, w telogenie jest około 15% mieszków włosowych. Cykl włosowy nie jest zsynchronizowany, sąsiadujące ze sobą mieszki włosowe są w różnym okresie cyklu.

CIEKAWOSTKI:

Liczba włosów na głowie w przybliżeniu to 100 000 mieszków, a na całym ciele do 5 mln. Liczba oraz rozmieszczenie mieszków włosowych determinowane są osobniczo (genetycznie).

Włos rośnie z prędkością około 1 – 1,2 cm/miesiąc. Najszybciej rosną włosy między 15-30 rokiem życia z szybkością 0,37-0,44 mm/dobę , między 50 a 60 rokiem życia widoczny jest wyraźny spadek szybkości wzrostu. U mężczyzn włosy rosną szybciej. U kobiet najwolniej rosną włosy na skroniach, a najszybciej w okolicach: czołowej, ciemieniowej, potylicznej. W wieku starszym włosy rosną wolniej.

Na wzrost włosa ma wpływ klimat, pora roku, płeć i wiek.

Dziennie, prawidło może wypadać około 50 – 100 włosów.

Odporność włosa na czynniki mechaniczne bada się poprzez jego rozciąganie lub mechaniczne obciążenie. Zdrowy włos utrzyma ciężar około 10g.